Kalendarium na 16 października w Paryżu: Poświęcenie bazyliki Sacré-Cœur na Montmartrze

16 października 1919 roku kościół Najświętszego Serca w Montmartrze został konsekrowany przez kardynała Amette, arcybiskupa Paryża, i podniesiony do rangi bazyliki, po 44 latach prac. Wzniesiony na wzgórzach Montmartre, ten obiekt sakralny w stylu romańsko-bizantyńskim wciąż fascynuje tak samo, jak irytuje część Parisiensów, którzy twierdzą, że «został zbudowany na krwi Komuny Paryskiej».

W czwartek, 16 października 1919 r., kościół Sacré-Cœur de Montmartre został konsekrowany przez kardynała Amette, arcybiskupa Paryża, w obecności kardynała Vico, legata papieskiego, a nadano mu rangę bazylii. Rozpoczęta w 1875 roku budowa tego obiektu sakralnego, wzniesionego na wzgórzu Montmartre, nie została ukończona aż do 1923 roku.

Od zarania dziejów góra Montmartre była postrzegana przez ludy jako miejsce kultu, od domniemanych pierwszych rytuałów galijskich po wzniesienie w XII wieku kościoła Świętego Piotra na Montmartre, będącego integralną częścią królewskiego opactwa Montmartre, a także w kontekście ścięcia św. Dionizego w III wieku i świątyń galorzymskich wzniesionych ku czci Merkurego i Marsa. Dla ciekawostki nazwa wzgórza „Montmartre” miałaby pochodzić od Mons Martis („góra Marsa”), reinterpretowanej na przestrzeni lat jako Mons Martyrum („góra Męczenników”), a następnie Mont de Martre (martre oznacza „męczennik” w starofrancuskim).

4 września 1870 r., dzień proklamowania III Republiki, gdy Francja była najechana przez armie pruskie, a Paryż stał na progu oblężenia z dnia na dzień, kilku duchownych zgłosiło pomysł wybudowania w sercu stolicy sanktuarium poświęconego kultowi Jezusa Chrystusa, mającego expiować grzechy Francji i położyć kres temu, co uznają za boską karę w odpowiedzi na sto lat dekadencji zapoczątkowane podczas Rewolucji z 1789 roku.

Idea zapoczątkowana przez filantropa Alexandre’a Legentila rezonuje na skalę ogólnokrajową. U jego boku, jako szwagier i malarz, stoi Hubert de Fleury, wybitny paryski obywatel. Razem Legentil i Fleury podejmują działania zmierzające do wzniesienia świątyni ku chwale Chrystusa. Dwoje dżentelmenów zwraca się do Zgromadzenia Narodowego pod koniec 1872 roku, by kościół uznano za użytek publiczny, co umożliwiło nabycie potrzebnych terenów, będących w gestii miasta oraz wielu prywatnych właścicieli.

W dużej mierze royalista, konserwatywna i katolicka, Zgromadzenie Narodowe, wybrane w lutym 1871 r., przegłosowało większością głosów ustawę o użyteczności publicznej w dniu 24 lipca 1873 r. Dla wielu decyzja ta została podjęta po to, aby zadośćuczynić za zbrodnie popełnione podczas Komuny Paryskiej i tym samym wprowadzić nowy "porządek moralny" Francji klerykalnej promowany przez konserwatystów.

Rzeczywiście wzgórze Montmartre jest uważane za punkt wyjścia insurrection populaire de la Commune, trwającej od marca do maja 1871 roku, ze słynną „aferą z działami”. Do dziś wielu Paryżan uważa, że Sacré-Cœur został „zbudowany na krwi Komunardów”. Hubert de Fleury, sam, oświadczył podczas wmurowywania pierwszego kamienia pod budynek:

„To tu zaczęła się Commune, tu zamordowano generałów Clément-Thomas i Lecomte, tu wznosi się kościół Sacré-Cœur! Przypominamy sobie to wzgórze usiane armatami, przecinane przez pijanych awanturników, zamieszkałe przez lud, który wydawał się wrogi każdej idei religijnej, a nienawiść do Kościoła wydawała się być jej dominującą siłą.”

Ustawa z 24 lipca 1873 roku umożliwia zatem monseigneur Guibert, arcybiskupowi Paryża nabycie gruntów na wzgórzu Montmartre drogą wywłaszczenia, jeśli zajdzie taka potrzeba. Do tej pory tereny za kościołem Saint-Pierre były zajmowane przez guinguettes, ogródki oraz pole targowe. W tym samym roku komisja de l’Œuvre du Vœu National i arcybiskup Paryża zorganizowały konkurs na wybór architekta projektu.

Kilkakrotnie narzucono kandydatom warunki: lokalizację na wzgórzu Montmartre, budżet ograniczony do 7 milionów franków, budowę krypty oraz obecność monumentalnego posągu Serca Jezusowego (Sacré-Cœur), widocznego z daleka i umieszczonego na zewnątrz budynku. To architekt Paul Abadie wygrał konkurs spośród 77 projektów, w tym także prac prowadzonych przez znane postacie ze świata architektury i laureatów Wielkiej Nagrody Rzymu. Abadie wyobraża sobie bazylikę romano-byzantyjską ze wszystkimi tradycyjnymi ozdobami, kopułą, kopułkami i dzwonnicą, aby wyróżnić się na tle ówczesnego neobaroku, który dominował wówczas.

Honoré Daumet obejmuje schedę po śmierci Paula Abadie w 1884 roku; a sam zostaje zastąpiony przez Charlesa Laisné’a, który otacza się malarzem-witrażystą Émile’em Hirschem do realizacji witraży. Następuje kilka kolejnych architektów: Henri-Pierre Rauline, Lucien Magne i jeszcze Jean-Louis Hulot.

Budowa obiektu była możliwa dzięki finansowaniu ze strony licznych wiernych, zwłaszcza dzięki Souscription des Pierres, która mobilizuje rodziny do przekazywania niezbędnych kwot na zakup kamienia, kolumny lub kaplicy, na których wyryte są pełne imię i nazwisko, inicjały lub herby darczyńców. Łącznie zebrano prawie 46 milionów franków w pół wieku dzięki darowiznom od blisko 10 milionów wiernych.

Pierwszy kamień z trawertynu, biały surowiec o niezwykle drobnym ziarnie, który potrafi wybielać się w deszczu, został położony 16 czerwca 1875 roku przez kardynała Guiberta, arcybiskupa Paryża, tuż obok dawnego młyna de la Galette. 83 studnie o głębokości 33 metrów zostały wypełnione betonem, by ustabilizować fundamenty, podczas gdy 35 000 m3 gleby luźnej zostało zastąpione kamieniem i cementem. Mniej niż rok później otwarto tymczasową kaplicę tuż obok prac budowlanych.

W 1878 roku rozpoczęto budowę krypt, a w 1881 roku bazylicę wzniesiono. Wnętrze nawy zostało uroczyście otwarte 5 czerwca 1891 roku, w czasach gdy III Rzeczpospolita, z zasady antykościelna, chciała przekształcić ten obiekt sakralny w dom ludu lub w teatr. Nieco odchodząc od pierwotnych planów Paula Abadie, architekci Rauline i Magne dodali całości neorenesansowe elementy, takie jak wydłużone kopuły czy smukłe kopuły.

Podczas gdy poświęcenie kościoła miało mieć miejsce 17 października 1914 roku, wybuch wojny we Francji to wydarzenie odsuwa. Poza tym prace są dalekie od zakończenia. Trzeba było czekać do 1912 roku, aż dzwonnica, o wysokości 91 metrów, zostanie ukończona, i 1914 roku, aż całość elewacji zostanie zakończona.

Ostatecznie dopiero w czwartek 16 października 1919 roku kościół Najświętszego Serca został konsekrowany przez kardynała Amette, arcybiskupa Paryża, w obecności kardynała Vico, legata papieskiego, oraz licznych biskupów, dostojników kościelnych, duchowieństwa, a także osobistości świeckich i wiernych; i podniesiony do rangi bazyliki.

Oficjalnie zakończono budowę Bazyliki Sacré-Cœur w 1923 roku, a prace kontynuowano aż do lat 30. XX wieku, obejmując budowę przybudówek, biur, sypialni zakonnych i zakrystii. Witraże, zamontowane między 1903 a 1920 rokiem i zniszczone podczas II wojny światowej, zostały później zastąpione przez współczesne witraże.

Poza Sacré-Cœur, turyści przechadzający się po mieście i mieszkańcy Paryża wybierający się na wieczorne eskapady mogą do dzisiaj odkryć styl architektoniczny inspirowany romanizmem i bizantyzmem, centralną kopułę o wysokości 83 metrów, która była, zanim powstała Wieża Eiffla, najwyższym punktem Paryża, campanile kryjący największy dzwon we Francji, a także kilka rzeźb, w tym Joannę d’Arc, Chrystusa na piersi Sacré-Cœur oraz Świętego Ludwika, trzymającego miecz w jednej ręce i koronę Chrystusa w drugiej.

W wnętrzu bazyliki zwraca uwagę sklepienie chóru, które ozdobione jest największą mozaiką w Francji przedstawiającą Serce Jezusa, otoczone przez Najświętszą Maryję Pannę oraz świętego Michała, a w pozie klęczącej – Papieża Leona XIII i Joannę d’Arc. Obraz ten wykonano w emalii Briare przez paryskich mozayków z Atelier Guilbert-Martin w latach 1918–1922. Ponad tuzin kaplic otacza nawę, natomiast wielkie organy, zainstalowane w 1919 roku, nadal pozostają na swoim miejscu. W podziemiach krypty znajdują się groby, kilka kaplic oraz posągi świętych i Matki Bożej.

Aby dowiedzieć się więcej:

Sacré-Cœur de Paris, obowiązkowa bazylika na szczycie wzgórza Montmartre
Bazylika Sacré-Cœur to jeden z najważniejszych zabytków Paryża. Ale ile wiesz o jej historii i skarbach? Zabierzemy Cię na wycieczkę po tej budowli wznoszącej się na szczycie Butte Montmartre i przyjrzymy się temu, co się tam obecnie dzieje! [Czytaj więcej]

Czy można zwiedzać Bazylikę Sacré-Cœur bez stania w kolejce? Tak... pod warunkiem że szanuje się to miejsce
Bazylika Sacré-Cœur w Montmartre jest codziennie otwierana bez opłat i przyjmuje kilka mszy dziennie. Nabożeństwa są dostępne dla wszystkich, wiernych i niewierzących, ale nie powinny być traktowane jako sposób na ominięcie kolejki odwiedzających. Oto, co warto wiedzieć, zanim przekroczysz progi bazyliki. [Czytaj więcej]

Kopuła bazyliki Sacré-Coeur: widok z Butte Montmartre, informacje praktyczne
Dominująca nad Paryżem ze wzgórza Montmartre kopuła Sacré-Coeur oferuje jedną z najbardziej spektakularnych panoram stolicy. Jest to duchowy i architektoniczny symbol, który urzeka zarówno swoją historią, jak i 360-stopniowym widokiem, który zapewnia odwiedzającym gotowym wspiąć się po 300 stopniach. [Czytaj więcej]

Odwiedzić Sacré-Cœur w Montmartre: wszystko, co trzeba wiedzieć, by odkryć to miejsce z rodziną.
Czy zwiedzanie Bazyliki Sacré-Cœur z wózkiem jest możliwe? Jak uniknąć schodów prowadzących do bazyliki i czy na kopułę mogą wejść małe dzieci? Wycieczka na Montmartre z rodziną wymaga kilku ostrożności, zwłaszcza gdy mamy niemowlę. Kolejka linowa, wózek, 280 schodów na kopułę, brak windy czy też darmowy wstęp do bazyliki — to wszystko, co trzeba wiedzieć przed wizytą. [Czytaj więcej]

Czy wiesz, że 3 niezwykłe fakty o Sacré-Cœur
Sacré-Coeur to klejnot Montmartre, fascynujący odwiedzających swoimi kolosalnymi rozmiarami i wyjątkową architekturą. Ale ile tak naprawdę o nim wiesz? Ujawniamy trzy niezwykłe fakty na temat Sacré-Coeur. [Czytaj więcej]

Czy wiesz, że? Sacré-Coeur czyści się samo! Oto sekret jego bieli
Sacré-Coeur, emblematyczny pomnik, który dominuje nad Paryżem ze szczytu Butte-Montmartre, wyróżnia się zadziwiającą architekturą i olśniewającymi białymi kamieniami. Czy znasz sekret kryjący się za bielą Bazyliki? [Czytaj więcej]

Czy wiedziałeś? Możesz przenocować za 15 euro na wzgórzu Sacré-Cœur w Paryżu… pod jednym warunkiem.
Od 1885 roku Bazylika Sacré-Cœur na Montmartre oferuje noclegi w dormitorium już od 15 euro w 18. dzielnicy Paryża. To niezwykłe doświadczenie dostępne przez cały rok, z wyjątkiem Wielkiego Piątku, ale w zamian można wziąć udział w godzinnej modlitwie nocnej — coś, co z pewnością zostanie w pamięci. [Czytaj więcej]